Twisted Mind

Omdenken is een vak apart en vaak gebruikt bij brainstormingsessies, het is een fantasierijke bezigheid wat soms tot heel bevrijdende inzichten leidt. Omdenken is een krachtig middel bij het oplossen van problemen en kan toegepast worden op zowat alles, waar het op neer komt is dat de eigen overtuiging in vraag gesteld wordt door een radicaal ander standpunt in te nemen, zelfs tot in het absurde toe. Veel filosofen hebben zich aan een dergelijke oefening gewaagd, voorzichtigheidshalve dient opgemerkt te worden dat het ook tot een vorm van ‘gekheid’ kan leiden, stellingen zoals ‘ik besta niet’ zijn hier niet vreemd aan. Een dergelijke stelling heeft een esoterisch karakter, binnen bijvoorbeeld het non-dualisme is dit courante taal en wordt pas begrepen als iemand er ‘rijp’ voor is, zo men zegt.

Toepassing

We kunnen het omdenken ook toepassen op alledaagse problemen en/of overtuigingen, een mooi voorbeeld is de stelling dat de maan schijnt, de maan schijnt niet maar het is de reflectie van de zon die dit laat vermoeden. We weten dit waarschijnlijk wel maar toch blijven we zeggen dat de maan schijnt, vertel dit aan een kind en het zal vanaf dat moment de ‘waarheid’ zijn. Pas wanneer het kind gaat omdenken zal het deze ‘waarheid’ kunnen herzien, dit kan zowel uit eigen beweging of via een ‘leermeester’ die het kind attent maakt op de verkeerde voorstelling van de feiten. ‘Elkaar iets wijsmaken’ heeft hierdoor een tweeledige betekenis, er is (1) de projectie en integratie van onwaarheden en (2) de rechtzetting die ‘anders’ zal zijn maar niet noodzakelijk ‘waar’. Op deze manier ontstaan er verschillende ‘waarheden’ met in het kielzog verschillende overtuigingen en bijhorende meningsconflicten, het wordt dan zoeken naar een consensus die gebaseerd kan zijn op een collectieve onwaarheid die kan verstarren tot een ‘dogma’. Een dogma is een vastgeroeste overtuiging of ideologie die geen tegenspraak meer duldt en staat in schril contrast met de wetenschappelijke attitude die wel nog ruimte laat voor nieuwe informatie en/of twijfel aan de ‘waarheid’.

Kennis

Kennis, onderwijs, media, sociale interactie, levenservaring en zelfreflectie spelen een belangrijke rol bij het omdenken, vastgeroeste ‘waarheden’ staan vaak loodrecht tegenover elkaar en leidt niet zelden tot mensonterende taferelen, dit kan gaan van hoogoplopende ruzies om ‘het gelijk’ maar ook oorlogen met miljoenen slachtoffers. Naarmate we meer van deze ‘waarheden’ in ons denken toelaten, vergroot ons inlevingsvermogen, op deze manier krijgen we steeds meer inzicht in het leven en de problemen waarmee we elke dag geconfronteerd worden. Zo gezien is het leven de kunst om alle ‘waarheden’ zodanig te ordenen opdat we een leven in welzijn en vrede kunnen genieten, op z’n minst kan het als een eeuwige doelstelling en/of continue opdracht aangenomen worden. De manier hoe we deze taak vervullen kan variëren maar algemeen herbergt deze tijdruimtelijke opdracht een universele grondsmaak, oorlog is immers niet iets dat we ambiëren dan wel bestaat er de consensus dat vrede het doel mag zijn.

Doelstelling

In praktische zin, bij omdenken wordt het kunst om het denken flexibeler te maken opdat we onze problemen op verschillende manieren kunnen belichten, een schijnbaar eenvoudige opdracht die in realiteit toch veel moeilijker blijkt dan we misschien hoogmoedig pretenderen. Verschillende ‘waarheden’ leiden tot verschillende denkpistes en remedies voor problemen, hieruit ontstaan dan ook verschillende keuzes die simultaan met een doelstelling beschouwd worden. Ook een doelstelling kan vastroesten, voor iedereen een dak boven het hoofd mag dan een nobel idee zijn, als iedereen tien en meer huizen wil dan missen we ons doel. Het gevolg is dat we nog enkel huizen bouwen maar geen tijd meer vinden om gezellig voor de open haard te zitten. Anders gezegd, niet enkel zijn er subjectieve waarheden binnen dat wat we ‘de realiteit’ noemen, ook goedbedoelde doelstellingen zijn vatbaar voor periodieke herziening.

Hier en nu

Met deze levensbeschouwelijke introductie komen we tot het onderwerp van ons pleidooi, geen lijvige verhandeling over omdenken maar praktisch toegepast op de economische crisis zoals we die heden ervaren. Ieder zijn waarheid, is het mogelijk om tot een consensus te komen opdat we er allen beter van worden? En belangrijker, welke middelen hebben we tot onzer beschikking om het economische herstel in te luiden? Innovatie komt met creatieve destructie, het is een bijzonder proces waarbij overtollige elementen geschrapt kunnen worden en een totaal ander wereldbeeld kan ontstaan. Andere elementen kunnen dan weer toegevoegd worden, vaak startend met een eenvoudig idee dat tijd nodig heeft om zich nestelen in denken en handelen. Een dergelijk proces komt met heel wat turbulentie en verzet, de praktijk bevestigt de theorie maar betekent geenszins garantie op succes. Dit kunnen we proefondervindelijk toetsen, het is een dialectiek van deel en geheel.

Schema’s

Schema’s kunnen helpen om richting te geven aan een dergelijk transformatieproces, ze komen in verschillende vormen waar ieder van ons een andere voorkeur kan hebben. Wat ze gemeen hebben is dat ze streven naar een integrale benadering waarin elk detail belangrijk is om inzicht te krijgen in het geheel. Het gebruik van verschillende termen maakt een dergelijk onderzoek soms lastig, het wordt dan ook kunst om dit alles te synchroniseren wat niet kan zonder degelijk onderzoek. Onderstaand schema is slechts een voorbeeld, zonder integratie blijven schema’s slechts onbeduidende kaders met woorden en getallen. Dit is geheel anders voor de onderzoeker in kwestie, het geeft hem een ‘mindmap’ waar hij/zij ten allen tijde kan op terugvallen maar ook aanpassen wanneer dat gepast lijkt.

Kritische massa

Een kritische massa is onontbeerlijk om tot doorbraken te komen, in de eerste plaats vergt dit aandacht en ontvankelijkheid, de bereidheid om er überhaupt over te willen nadenken. Binnen deze groep onderscheiden we subgroepen met verdeelde meningen die tijdens dit proces kunnen veranderen. Dit biedt geen garantie op succes, een absolute minderheid kan het dan misschien wel correct hebben, het baat tot niets als het ook niet doorstroomt tot de meerderheidsgedachte. Op deze manier komen we bijtijds tot absurde situaties, een probleem kan dan in theorie opgelost zijn maar toch lijkt dat in praktijk heel anders te zijn. Anders gezegd, het is een ware kunst om dit duidelijk te krijgen opdat het algemene belang gediend wordt. Want dat is uiteindelijk de doelstelling, een samenleving waarin we het redelijke evenwicht bewaren en herstellen waar nodig, dit vergt onze continue alertheid. Een beeld zegt soms meer dan duizend woorden.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s