Absurditeit van besluitvorming

Het is tragisch absurd, de wereld smeekt om innovatie en allerhande oplossingen liggen op de tafel, letterlijk. Niets nieuws onder de zon, het is als continu met je kop tegen de muur lopen tot je ontdekt dat er ook een deur in zit. Eenmaal achter de muur stoot een mens zich voor het hoofd, hoe dom was ik niet om het niet te zien? Besluitvorming gaat net zo, we blijven zoeken binnen hetzelfde denkkader en het sociale innovatief leggen we terzijde. Het past niet binnen ons kraam of het gaat ons petje te boven, zeggen we. Als we het economische herstel tot doel stellen dan is een betere kennis rondom ‘besluitvorming’ onontbeerlijk. Als benchmark nemen we de besluitvormingstheorie van Herbert Simon.

Besluitvorming

Beperkte rationaliteit of begrensde rationaliteit is rationaliteit van de mens in besluitvorming waarbij er rekening wordt gehouden met de beperkte beschikbaarheid van informatie, cognitieve beperkingen en de beperkte tijd om tot een besluit te komen. Herbert Simon formuleerde een aantal axioma’s ter beschrijving van de besluitvomingstheorie. Deze axioma’s of proposities zijn:

  1. de mens kan onmogelijk alle alternatieven voor een beslissing kennen;
  2. de alternatieven die hij kent, kan hij niet alle simultaan vergelijken.
  3. als gevolg van de eerste twee axioma’s zal men niet het optimale alternatief kiezen.
  4. de mens beschikt over een set routineacties
  5. deze routineacties bestaan alle los van elkaar
  6. elk probleem wordt simultaan met het bestaande doel en middelen beschouwd
  7. als gevolg van 4 en 5 zal 2 pas in werking treden als routineacties niet meer volstaat

Vereenvoudigd model

Bij volledige rationaliteit worden alle alternatieven overwogen en kan zo tot een optimale keuze gekomen worden. Bij beperkte rationaliteit zal het zoekproces gestaakt worden bij de eerste bevredigende optie (beschikbaarheidsheuristiek). Het nadeel van beperkte rationaliteit is daarmee dat niet noodzakelijk de meest optimale keuze wordt gemaakt en dat een besluit in sommige gevallen zelfs averechts kan uitwerken.

Informatie

Het probleem van te weinig of juist te veel informatie wordt opgelost door de vorming van een vereenvoudigd model van de werkelijkheid. Nieuwe informatie wordt op basis van dit model verwerkt en binnen die context kan een onjuiste beslissing juist lijken. Beperkte rationaliteit heeft echter ook voordelen. Doordat niet alle alternatieven worden overwogen, wordt voorkomen dat de besluitvorming verlamt. In een omgeving waar ruimte bestaat voor onjuiste beslissingen, wegen de voordelen dan ook op tegen de nadelen.

Doelstelling

Beslissingen worden genomen in functie van een doelstelling, op zich niets mis mee. Echter, wat als blijkt dat deze doelstelling volledig indruist tegen wat het evolutionair logische boerenverstand ons vertelt? Volgens de gegeven axioma’s wordt het dan wachten tot routineacties niet meer volstaan maar hoe lang nog? Anders gezegd, elke minuut is een verloren minuut, het ontbreekt immers niet aan sociale innovatieven. Alternatieven komen niet als een enkeling maar als een cluster van remedies, ze werken als katalysators die het herstelproces versnellen. Paradoxaal genoeg zijn ze – in tegenstelling tot allerhande complexiteiten – nu net veel eenvoudiger. Pro forma, een aantal als vingerwijzing:

  1. Alternatief schuldencomplex
  2. Alternatief pensioenstekort
  3. Alternatief arbeidsmarktbeleid
  4. Alternatief concurrentiekracht
  5. Alternatief valuta-oorlog

Tragische absurditeit

De situatie is werkelijk tragisch absurd, het is als zeggen dat er geen probleem is maar geen tijd hebben omdat er teveel problemen zijn. Het antwoord ligt natuurlijk elders, namelijk in de vooropgestelde doelstelling. Waar gaan we heen? Als we sociale innovaties terzijde schuiven en vervolgens op zoek gaan naar oplossingen dan kom je terecht in een – quasi letterlijk – absurde wereld, het grenst aan het onwaarschijnlijke. Maar voor zowat alles is wel een verklaring te vinden, zelfs Nobelprijzen worden ervoor uitgereikt maar ook dat volstaat blijkbaar niet. Omdat het uiteindelijk niet om woorden gaat maar om bewustwording en daden, hieronder een mogelijke verklaring waarom we in deze crisis verankerd blijven zitten. Het Dunning-krugereffect.

Dunning-Kruger effect

Het dunning-krugereffect is een psychisch verschijnsel. Het treedt op bij incompetente mensen die juist door hun incompetentie het metacognitieve vermogen missen om in te zien dat hun keuzes en conclusies soms verkeerd zijn. Incompetente mensen overschatten nogal eens hun eigen kunnen, en daardoor wanen ze zich bovengemiddeld competent. Mensen die werkelijk bovengemiddeld competent zijn, hebben daarentegen de neiging hun eigen kunnen te onderschatten. Minder competente mensen slaan zodoende hun eigen capaciteiten hoger aan dan zij die veel competenter zijn.

Twijfel

Dat kan een verklaring zijn voor het gebrek aan intellectueel zelfvertrouwen waar sommige competente mensen mee kampen: zij gaan ervan uit dat anderen net zo capabel zijn als zijzelf. Incompetente mensen vergissen zich dus doordat ze zichzelf te hoog inschatten, terwijl competente mensen zich vergissen doordat ze anderen te hoog inschatten. Het verschijnsel is waargenomen door tal van filosofen, onder wie de Brit Bertrand Russell, die er het volgende over opmerkte: “In de wereld van vandaag lopen de domkoppen over van zelfverzekerdheid, terwijl de slimmeriken een en al twijfel zijn.

Nuancering

Het Dunning-kruger-effect laat vermoeden dat we allemaal domkoppen zijn, dat is natuurlijk niet zo. Dit effect dienen we te nuanceren, net zoals de context waarbinnen het geplaatst wordt belangrijk is. Het mag duidelijk zijn dat er een verschil bestaat tussen kwantumfysica en een economische crisis. De economische crisis is betrekkelijk eenvoudig en iedereen weet onderhand wel waar de klepel hangt, een mens moet werkelijk moeite doen om dat niet te zien. De berichtgeving laat immers niets aan het toeval over, de getuigenissen legio. Ter afsluiting van dit artikel een citaat dat het samenvat, we zijn het slachtoffer van een ideologie die crises ziet om ze in stand te houden. Uit het werk van Thomas Moore.

Speelsheid

In het moderne leven onderdrukken we het kind meestal, want kinderlijkheid is een belediging voor het soort ego dat we bewonderen. We geven de voorkeur aan de welopgevoede, beheerste, aangepaste en nogal uniforme mens die heeft geleerd dat hij moet passen in de doelstellingen van onze maatschappij, die grotendeels vorm hebben gekregen door ons geloof in het Kapitalisme. We definiëren rijpheid in die termen en steunen een opvoedingssysteem dat die filosofie schraagt. Ons gebrek aan wellevendheid is grotendeels te wijten aan het onderdrukte kind dat ingaat tegen de harde eisen die door de maatschappij aan hem worden gesteld. Mensen zijn boos en gedeprimeerd om het vreugdeloze leven dat ze gedwongen worden te leiden en luchten hun frustratie door verwerpelijke manieren van asociaal gedrag, als waren ze kinderen die niet hebben geleerd wat het is om sociaal te zijn. Onze huidige maatschappelijk ‘donkere nacht’ is deels te wijten aan de onderdrukking van het kind in ons.

A-02A-01

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s